Zmarł jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy współczesnych Tadeusz Konwicki, autor
Sennika współczesnego,
Kompleksu polskiego i
Małej Apokalipsy. Był także znakomitym reżyserem filmowym, współtwórcą polskiej szkoły filmowej. Miał 88 lat.
Urodził
się w Nowej Wilejce na Wileńszczyźnie 22 czerwca 1926 r. W czasie wojny
był żołnierzem Armii Krajowej, uczestnikiem akcji „Burza”. Po wojnie
znalazł się w Krakowie, a potem przeniósł się do Warszawy. Pracował jako
korektor i redaktor w licznych czasopismach: „Odrodzeniu”, „Dzienniku
Literackim”, „Po prostu”, „Nowej Kulturze”. Pisał reportaże społeczne,
artykuły na temat sportu, felietony. Był także pracownikiem wydawnictwa
Czytelnik.
W roku 1947 zadebiutował powieścią
Rojsty. W latach pięćdziesiątych wydał m.in. zbiór opowiadań socrealistycznych
Przy budowie oraz powieść
Władza. W roku 1959 ukazała się pierwsza z jego wielkich powieści
Dziura w niebie (1959). Następne to:
Sennik współczesny (1963),
Wniebowstąpienie (1967),
Zwierzoczłekoupiór (1969),
Kronika wypadków miłosnych (1974). W roku 1976 ukazał się tom jego wspomnień
Kalendarz i klepsydra
z wyraźnymi ingerencjami cenzury (pełne wydanie dopiero w roku 2005).
Następne jego książki ukazywały się poza cenzurą PRL nakładem „Zapisu”,
Niezależnej Oficyny Wydawniczej i wydawnictwa Krąg oraz na emigracji:
Kompleks polski (1977),
Mała Apokalipsa (1979),
Wschody i zachody księżyca (1982),
Rzeka podziemna (1984).
Równolegle z literaturą zajmował się filmem. Jako reżyser zadebiutował w roku 1958 filmem
Ostatni dzień lata,
zrealizowanym na podstawie własnego scenariusza, z pamiętnymi rolami
Ireny Laskowskiej i Jana Machulskiego. Film ten został uhonorowany Grand
Prix na festiwalu w Wenecji. Zekranizował powieść Czesława Miłosza
Dolina Issy (1982) i
Dziady Mickiewicza pod tytułem
Lawa (1989). Z kolei Andrzej Wajda na podstawie książki Konwickiego nakręcił w 1985 r.
Kronikę wypadków miłosnych. Konwicki był autorem lub współautorem scenariuszy tak wybitnych ekranizacji dzieł literatury polskiej, jak
Matka Joanna od Aniołów (1960),
Faraon (1965),
Austeria (1982) w reżyserii Jerzego Kawalerowicza według utworów Jarosława Iwaszkiewicza, Bolesława Prusa i Juliana Stryjkowskiego,
Jowita (1967) w reżyserii Janusza Morgensterna według opowiadania Stanisława Dygata. W 1993 r. na podstawie
Małej Apokalipsy film nakręcił grecko-francuski reżyser Costa-Gavras.
W dorobku literackim Konwickiego szczególnie cenione są książki z ostatniego okresu, czyli tomy wspomnień
Nowy Świat i okolice (1986) oraz
Zorze wieczorne (1991), powieści
Bohiń (1987) i
Czytadło (1992), a także sylwiczna proza
Pamflet na siebie (1995). Jego ostatnia książka to
Wiatr i pył,
czyli zebrane przez Tadeusza Lubelskiego i Przemysława Kanieckiego
utwory ogłoszone wcześniej na łamach prasy w latach 1947-2005. Osobne
miejsce w jego dorobku zajmują wywiady, których udzielił Stanisławowi
Beresiowi
Pół wieku czyśćca (1986) oraz Przemysławowi Kanieckiemu
W pośpiechu (2011).
Był jednym z najchętniej tłumaczonych na języki obce pisarzy polskich.
Bibliotece Narodowej Tadeusz Konwicki podarował rękopisy i maszynopisy większości swoich powieści:
Małej Apokalipsy, Wschodów i zachodów księżyca, Zorzy wieczornych, jak również kryminału
Nic albo nic.
W zbiorach BN znajdują się także inne materiały związane ze zmarłym
twórcą, m.in. w archiwum Wiktora Woroszylskiego pisana wspólnie z
Konwickim nowela filmowa
Preparat 09 (
Towarzysze z Bezpieczeństwa) z 1951 r., zaś w archiwum Andrzeja Mandaliana scenariusze filmowe powstałe na podstawie utworów Konwickiego:
Podporucznik Kiże (1951) oraz
Nowy Świat i okolice. Wśród rękopisów przekazanych BN przez prof. Alinę Kowalczykową znajdują się następujące utwory Konwickiego:
Dziura w niebie,
Kalendarz i klepsydra,
Kompleks polski,
Sennik współczesny.
Tadeusz Konwicki był jedną z charakterystyczniejszych postaci
Warszawy. W roku 2008 uhonorowano go Nagrodą Literacką m. st. Warszawy
za całokształt twórczości, zaś w roku 2012 „Gazeta Wyborcza” nadała mu
tytuł „Człowieka Roku”.
